Jak zielona szkoła zmienia relacje w klasie? Integracja, emocje i rola wychowawcy

Kilka dni wspólnego wyjazdu potrafi zmienić klasę bardziej niż cały semestr lekcji wychowawczych. Uczniowie widzą się nawzajem w nowych rolach, wychowawca poznaje ich z innej strony, a wspólne przygody stają się tematem rozmów na długie miesiące. Żeby jednak wyjazd zbliżał, a nie utrwalał podziałów, trzeba go świadomie zaplanować.

Co mówią badania

Dobrze przebadał to brytyjski program Learning Away, w którym przez kilka lat uczestniczyło 60 szkół podstawowych, średnich i specjalnych. Program oceniła niezależna firma York Consulting w 2015 roku. Po wyjeździe 71 procent uczniów w wieku 7-11 lat i 84 procent starszych lepiej dogadywało się z kolegami z klasy. 79 procent młodszych dzieci uznało, że lepiej zna swoich nauczycieli, a 82 procent starszych przekonało się, że potrafi dogadać się z osobami z innych klas. Większość uczniów deklarowała też więcej odwagi do próbowania nowych rzeczy.

Dlaczego wyjazd działa

W szkole każdy ma swoją rolę: prymus, klasowy żartowniś, cichy uczeń z ostatniej ławki. Na wyjeździe te role się rozluźniają. Cichy uczeń okazuje się najlepszy w czytaniu mapy, a ten, który na lekcjach przeszkadza, pierwszy pomaga koledze z ciężkim plecakiem. Dzieci, które w szkole rzadko ze sobą rozmawiają, nagle muszą razem zbudować szałas albo rozpalić ognisko. Wspólne posiłki, wieczory i zadania w terenie dają im tematy do rozmów, których w klasie nie było. Liczy się też czas: w szkole uczniowie spędzają razem kilka godzin dziennie, na wyjeździe całą dobę.

Pokoje: przyjaciele czy losowanie?

Pokoje układane wyłącznie według przyjaźni dają spokojne noce, ale mogą zostawić z boku dzieci, których nikt nie wybrał. Losowanie z kolei bywa źródłem stresu. Dobrze sprawdza się rozwiązanie pośrednie. Każde dziecko podaje na kartce trzy osoby, z którymi chciałoby mieszkać, a wychowawca układa pokoje tak, żeby każdy miał przy sobie przynajmniej jedną z nich. Nikt nie zostaje wtedy wybrany ostatni na oczach całej klasy.

Jak zaplanować wyjazd, który łączy

• Mieszajcie grupy zadaniowe. Drużyny w grach terenowych warto losować albo układać tak, żeby łączyły różne grupki.
• Dawajcie role. Kartograf, kronikarz, strażnik czasu: każdy ma zadanie, więc nikt nie stoi z boku.
• Stawiajcie na współpracę. Zadania, w których drużyna wygrywa tylko wtedy, gdy działa razem, budują więcej niż indywidualny ranking.
• Zaplanujcie wieczorny krąg. Dziesięć minut na pytania: co dziś było najlepsze, a co trudne? To prosty sposób na zauważenie dziecka, które gorzej się czuje.
• Zostawcie chwilę ciszy. Minuta w lesie bez rozmów, tylko na słuchanie, uczy uważności lepiej niż wykład.

Rola wychowawcy

Wychowawca na zielonej szkole nie musi być tylko strażnikiem regulaminu. To dobry moment, żeby zobaczyć, kto z kim się trzyma, kto zostaje sam przy stole i kto przejmuje dowodzenie. Takie obserwacje przydają się potem przez cały rok szkolny.

Sygnały, że coś jest nie tak, bywają ciche: dziecko je samo, unika wspólnych gier, wieczorem nagle boli je brzuch albo w pokoju co noc wybuchają kłótnie. Lepiej porozmawiać o tym w cztery oczy niż przy całej grupie.

Dziecko odsunięte od grupy lepiej wesprzeć zadaniem, w którym może się wykazać, niż publicznym upominaniem kolegów. Przy wyborze programu, czy to zielona szkoła Marki, czy wyjazd organizowany samodzielnie, warto zapytać, ile czasu przewidziano na zadania grupowe.

Po powrocie

Efekt wyjazdu łatwo stracić w szkolnej codzienności. Pomaga wspólne podsumowanie: wystawa zdjęć, kronika albo lekcja wychowawcza o tym, czego klasa dowiedziała się o sobie. Do wspomnień z wyjazdu warto wracać, gdy w klasie pojawia się konflikt. Kilka tygodni później można zapytać uczniów w anonimowej ankiecie, z kim dobrze im się współpracuje. Porównanie z sytuacją sprzed wyjazdu pokaże, czy coś się zmieniło.

PolVoyage tworzy autorskie gry i zabawy dostosowane do wieku uczestników i łączy w programach edukację z przygodą i integracją. Dla klas, które chcą się najpierw lepiej poznać, ma też jednodniowy wyjazd integracyjny do Kampinosu.